Η επίσημη επιστροφή του ιστορικού ορειχάλκινου αγάλματος του Αγίου Νικολάου στην Κω δεν αποτελεί απλώς ένα εκκλησιαστικό γεγονός, αλλά την ευτυχή κατάληξη μιας πολυετούς προσπάθειας αποκατάστασης της ιστορικής μνήμης. Πίσω από την τελετή υποδοχής κρύβεται μια μακρά γραφειοκρατική «μάχη» των αρχαιολογικών υπηρεσιών, αλλά και ένας συναρπαστικός θρύλος από την περίοδο της Ιταλοκρατίας στα Δωδεκάνησα, που συνδέει τον Άγιο Νικόλαο με τον διαβόητο Ιταλό διοικητή Τσέζαρε Μαρία Ντε Βέκκι (De Vecchi).
Το χρονικό της διάσωσης και η έγκριση του ΚΑΣ
Στο χρονικό της διάσωσης και της επιστροφής του μνημείου αναφέρθηκε αναλυτικά, εκ μέρους της αρχαιολογικής υπηρεσίας, η Διευθύντρια του Τμήματος Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων και Μουσείων, κ. Ελένη Φαρμακίδου. Όπως εξήγησε, το σπάνιο αυτό άγαλμα είχε μεταφερθεί και παρέμενε για δεκαετίες στο Παλάτι του Μεγάλου Μαγίστρου (Καστέλο) στη Ρόδο, μια κίνηση που κρίθηκε τότε απαραίτητη για την προστασία και τη διαφύλαξή του.
Ωστόσο, ο φυσικός του χώρος ήταν πάντα η Κως. Για να ανοίξει ο δρόμος του επαναπατρισμού, χρειάστηκε μια μακρά, επίμονη και άκρως σχολαστική διαδικασία από τα στελέχη της υπηρεσίας. Η πλήρης τεκμηρίωση του φακέλου σφραγίστηκε τελικά με τη θετική γνωμοδότηση και έγκριση του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου (ΚΑΣ), επιτρέποντας στο κειμήλιο να πάρει τον δρόμο της επιστροφής.
Ο De Vecchi, η θεομηνία και η πράξη εξιλέωσης
Ιδιαίτερη αίσθηση και συγκίνηση προκάλεσε η ομιλία του Σεβασμιώτατου Μητροπολίτη Κώου και Νισύρου κ.κ. Ναθαναήλ, ο οποίος ξεδίπλωσε το άγνωστο στο ευρύ κοινό ιστορικό του αγάλματος. Η ιστορία μας μεταφέρει πίσω στην εποχή του Ιταλού διοικητή Ντε Βέκκι, μιας περιόδου έντονου φασιστικού αναθεωρητισμού και προσπάθειας εξιταλισμού των νησιών.
Σύμφωνα με την καταγεγραμμένη τοπική παράδοση:
- Κατά τη διάρκεια μιας σφοδρής και καταστροφικής κακοκαιρίας που έπληξε την Κω, οι ντόπιοι κάτοικοι μετέφεραν στον Ιταλό διοικητή την πεποίθηση ότι η θεομηνία ήταν η «τιμωρία» του Αγίου Νικολάου για τη σκληρή συμπεριφορά του απέναντι στο νησί και την ορθόδοξη πίστη.
- Οι συνθήκες που ακολούθησαν φαίνεται πως τρομοκράτησαν τον De Vecchi, επιβεβαιώνοντας τον εσωτερικό του φόβο ότι ο Άγιος όντως τον τιμώρησε.
- Υπό το βάρος των ενοχών και ως πράξη εξιλέωσης και σεβασμού, ο Ιταλός διοικητής έδωσε άμεση παραγγελία για τη δημιουργία του ορειχάλκινου αγάλματος και την κατασκευή της Πύλης.
Αυτό το ιστορικό υπόβαθρο εξηγεί και τη μοναδική ιδιαιτερότητα του κειμηλίου. Ο Άγιος Νικόλαος απεικονίζεται με την τεχνοτροπία, τα ενδύματα και τα χαρακτηριστικά των Ρωμαιοκαθολικών, γεγονός που το καθιστά ένα εξαιρετικά σπάνιο θρησκευτικό έργο τέχνης και ένα ζωντανό μνημείο της πολυπολιτισμικής και σύνθετης ιστορίας της Δωδεκανήσου.
Μια πράξη δικαιοσύνης για την πολιτιστική ταυτότητα της Κω
Παραδίδοντας το άγαλμα, η Υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη υπογράμμισε με έμφαση ότι η επιστροφή του κειμηλίου στον φυσικό του χώρο αποτελεί μια καθαρή πράξη δικαιοσύνης απέναντι στην ιστορική μνήμη και την πολιτιστική ταυτότητα της Κω. Η Υπουργός εξήρε την άριστη και εποικοδομητική συνεργασία που αναπτύχθηκε ανάμεσα στο Υπουργείο, την Αρχαιολογική Υπηρεσία και την Τοπική Εκκλησία για την επίτευξη αυτού του σκοπού.
Στην ιστορική αυτή τελετή έδωσε το «παρών» σύσσωμη η πολιτική, αυτοδιοικητική και στρατιωτική ηγεσία του τόπου. Το πιο σημαντικό, όμως, ήταν η παρουσία του πλήθους των πιστών, οι οποίοι υποδέχθηκαν την επιστροφή του Αγίου στην Πύλη του με βαθύ αίσθημα δικαίωσης, συγκίνησης και θρησκευτικής ανάτασης, κλείνοντας οριστικά μια εκκρεμότητα δεκαετιών.
