Νέο διπλωματικό μέτωπο ανοίγει στην Ανατολική Μεσόγειο, μετά την έγκριση του τουρκολιβυκού μνημονίου από το Κοινοβούλιο της ανατολικής Λιβύης και την προσεκτική τοποθέτηση του αμερικανικού State Department. Η Ουάσιγκτον απέφυγε να καταδικάσει ρητά τη συμφωνία Τουρκίας – Λιβύης, καλώντας τις εμπλεκόμενες χώρες να επιλύσουν τις θαλάσσιες διαφορές τους μέσω διαπραγματεύσεων. Η εξέλιξη προκαλεί προβληματισμό στην Αθήνα, καθώς στο επίκεντρο βρίσκονται τα κυριαρχικά δικαιώματα των ελληνικών νησιών, οι θαλάσσιες ζώνες και οι ενεργειακές εξελίξεις στην ευρύτερη περιοχή.
Η νέα ένταση ξεκίνησε στις 20 Οκτωβρίου 2026, όταν το Κοινοβούλιο της ανατολικής Λιβύης ενέκρινε το μνημόνιο θαλάσσιας οριοθέτησης που είχε υπογραφεί μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης το 2019.
Η κίνηση θεωρείται σημαντική διπλωματική εξέλιξη, καθώς η ανατολική λιβυκή πλευρά είχε προηγουμένως αντιταχθεί στη συγκεκριμένη συμφωνία.
Η δήλωση του State Department που προκαλεί ερωτήματα
Σε ερώτηση σχετικά με την έγκριση του τουρκολιβυκού μνημονίου, εκπρόσωπος του αμερικανικού υπουργείου Εξωτερικών απέφυγε να τοποθετηθεί ευθέως επί της νομιμότητάς του.
Αντί για ρητή καταδίκη, η αμερικανική πλευρά προέτρεψε τους εταίρους της στην Ανατολική Μεσόγειο να επιλύσουν τις θαλάσσιες διαφορές τους μέσω καλόπιστων διαπραγματεύσεων.
Παράλληλα, υπενθύμισε ότι Ελλάδα και Τουρκία αποτελούν συμμάχους στο ΝΑΤΟ και ενθάρρυνε τον διμερή διάλογο για την αντιμετώπιση των διαφωνιών.
Η δήλωση δεν συνιστά αναγνώριση του τουρκολιβυκού μνημονίου, ωστόσο η απουσία ρητής αποδοκιμασίας του δημιουργεί ένα νέο διπλωματικό ερώτημα για τη στάση της Ουάσιγκτον.
Κρήτη, Ρόδος και Κάρπαθος στο επίκεντρο
Το σημαντικότερο ζήτημα αφορά τον τρόπο με τον οποίο το τουρκολιβυκό μνημόνιο αντιμετωπίζει τα δικαιώματα των ελληνικών νησιών στις θαλάσσιες ζώνες.
Η Ελλάδα υποστηρίζει ότι η συμφωνία αγνοεί την ύπαρξη μεγάλων ελληνικών νησιών, όπως η Κρήτη, η Ρόδος και η Κάρπαθος, τα οποία διαθέτουν δικαιώματα σε υφαλοκρηπίδα και Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο της θάλασσας.
Η Άγκυρα προβάλλει διαφορετική ερμηνεία για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών στην περιοχή, γεγονός που βρίσκεται στον πυρήνα της ελληνοτουρκικής διαφωνίας.
Είναι σημαντικό να διευκρινιστεί ότι η πρόσφατη δήλωση του State Department δεν αναφέρει πως τα ελληνικά νησιά στερούνται δικαιώματος ΑΟΖ ούτε περιορίζει τα ελληνικά δικαιώματα στα έξι ναυτικά μίλια.
Τα χωρικά ύδατα και η ΑΟΖ είναι διαφορετικές θαλάσσιες ζώνες, με διαφορετικό νομικό καθεστώς.
Η αυστηρή απάντηση της Αθήνας
Το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών απέρριψε κατηγορηματικά την απόφαση του λιβυκού Κοινοβουλίου.
Στην ανακοίνωση της 20ής Οκτωβρίου χαρακτηρίζει το μνημόνιο παράνομο και άκυρο, υπογραμμίζοντας ότι δεν μπορεί να μεταβάλει τη γεωγραφία ούτε τα δικαιώματα τρίτων κρατών.
Η ελληνική κυβέρνηση επιμένει ότι η Τουρκία και η Λιβύη δεν διαθέτουν αντικείμενες ή παρακείμενες ακτές που θα δικαιολογούσαν τη συγκεκριμένη θαλάσσια οριοθέτηση χωρίς να ληφθούν υπόψη τα ελληνικά νησιά.
Παράλληλα, η Αθήνα έχει ενημερώσει συμμάχους και διεθνείς οργανισμούς, δηλώνοντας αποφασισμένη να προστατεύσει τα κυριαρχικά της δικαιώματα.
Ελληνοαμερικανική παρέμβαση προς τον Μάρκο Ρούμπιο
Στις 24 Οκτωβρίου 2026 καταγράφηκε νέα εξέλιξη, καθώς το Ελληνοαμερικανικό Συμβούλιο Ηγεσίας (HALC) απευθύνθηκε στον Αμερικανό υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο.
Η οργάνωση ζητά από τις Ηνωμένες Πολιτείες να διευκρινίσουν δημόσια ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο δεν μπορεί να δημιουργεί δικαιώματα εις βάρος τρίτων χωρών και ότι πρέπει να γίνονται σεβαστά τα θαλάσσια δικαιώματα των ελληνικών νησιών.
Επισημαίνει ακόμη ότι η αβεβαιότητα στην Ανατολική Μεσόγειο μπορεί να επηρεάσει αμερικανικά οικονομικά συμφέροντα και ενεργειακές επενδύσεις.
Η αποχώρηση της Κίμπερλι Γκίλφοϊλ και οι ελληνοαμερικανικές σχέσεις
Η διπλωματική αυτή εξέλιξη σημειώνεται λίγες ημέρες μετά την αποχώρηση της Κίμπερλι Γκίλφοϊλ από τη θέση της πρέσβεως των Ηνωμένων Πολιτειών στην Ελλάδα.
Στις 13 Οκτωβρίου ο Λευκός Οίκος επιβεβαίωσε ότι της ζητήθηκε να παραιτηθεί, έπειτα από δημοσιεύματα που περιείχαν καταγγελίες για τη συμπεριφορά της και τις επαφές της με οικονομικούς παράγοντες.
Η ίδια αρνήθηκε τις καταγγελίες.
Η χρονική σύμπτωση της αποχώρησής της με τις νέες εξελίξεις στο τουρκολιβυκό μνημόνιο έχει προκαλέσει πολιτικά σχόλια.
Ωστόσο, δεν υπάρχουν επιβεβαιωμένα στοιχεία ότι η αποχώρησή της προκάλεσε αλλαγή της αμερικανικής πολιτικής για τις θαλάσσιες ζώνες.
Ο κάθετος διάδρομος φυσικού αερίου και το ενεργειακό στοίχημα
Στο επίκεντρο της ευρύτερης γεωπολιτικής συζήτησης βρίσκεται και ο Κάθετος Διάδρομος φυσικού αερίου, ένα ενεργειακό εγχείρημα μέσω του οποίου επιδιώκεται η μεταφορά φυσικού αερίου από την Ελλάδα προς τη Νοτιοανατολική και την Κεντρική Ευρώπη.
Η Ελλάδα φιλοδοξεί να αποκτήσει σημαντικότερο ρόλο στην ενεργειακή ασφάλεια της περιοχής, αξιοποιώντας τις εγκαταστάσεις εισαγωγής υγροποιημένου φυσικού αερίου και τις διασυνδέσεις με γειτονικές χώρες.
Οι ΗΠΑ έχουν εκφράσει δημόσια τη στήριξή τους στο συγκεκριμένο εγχείρημα, καθώς συνδέεται και με την προώθηση αμερικανικού LNG στην ευρωπαϊκή αγορά.
Παράλληλα, παραμένουν σημαντικές εμπορικές και ρυθμιστικές δυσκολίες, ιδιαίτερα ως προς τις μακροχρόνιες δεσμευτικές συμφωνίες μεταφοράς φυσικού αερίου.
Η αποχώρηση της πρώην Αμερικανίδας πρέσβεως δημιουργεί ερωτήματα για τη συνέχεια ορισμένων επαφών, χωρίς όμως να αποδεικνύει ότι το έργο ακυρώνεται ή ότι θα αντικατασταθεί από τουρκική διαδρομή.
Η Ελλάδα στρέφεται και προς την Αίγυπτο
Σε μια ακόμη σημαντική εξέλιξη, Ελλάδα και Αίγυπτος συμφώνησαν κατ’ αρχήν να συζητήσουν την επέκταση της μεταξύ τους συμφωνίας οριοθέτησης ΑΟΖ ανατολικότερα.
Η πρωτοβουλία ακολούθησε την έγκριση του τουρκολιβυκού μνημονίου από την ανατολική Λιβύη.
Η ήδη υπάρχουσα ελληνοαιγυπτιακή συμφωνία του 2020 καλύπτει τμήμα της θαλάσσιας οριοθέτησης, ενώ μια πιθανή επέκτασή της θα είχε ιδιαίτερη διπλωματική και γεωπολιτική σημασία.
Το πραγματικό διακύβευμα για την Ελλάδα
Η κατάσταση στην Ανατολική Μεσόγειο αναδεικνύει ότι οι διεθνείς συμμαχίες, οι ενεργειακές επενδύσεις και οι θαλάσσιες διεκδικήσεις συνδέονται πλέον όλο και στενότερα.
Για την Ελλάδα, το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι μόνο η διατήρηση καλών σχέσεων με τις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά και η εξασφάλιση σαφούς διεθνούς στήριξης στο πλαίσιο του δικαίου της θάλασσας.
Η αμερικανική επιλογή να παραπέμψει τις διαφορές σε διαπραγματεύσεις δεν αποτελεί αποδοχή των τουρκικών θέσεων. Ταυτόχρονα, όμως, η έλλειψη ρητής καταδίκης του μνημονίου γεννά εύλογα διπλωματικά ερωτήματα.
Η Ελλάδα βρίσκεται μπροστά σε ένα σύνθετο διπλωματικό στοίχημα: να διαφυλάξει τα θαλάσσια δικαιώματά της, να ενισχύσει τις διεθνείς συνεργασίες της και να αξιοποιήσει τον στρατηγικό της ρόλο στην ενέργεια, χωρίς να μετατραπούν οι μονομερείς διεκδικήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο σε αποδεκτά τετελεσμένα.
Πηγές: Ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών (20/10/2026), Καθημερινή (22 και 24/10/2026), Associated Press, Reuters, U.S. Department of State, U.S. Department of Energy.
Συντάκτης: Ηλίας Μονογυιός
