Στα χρόνια που η Κάλυμνος ήταν το νησί των σφουγγαράδων, γεννήθηκε ένας σκοπός που έμελλε να ταξιδέψει πέρα από τα σύνορα της Ελλάδας. Το «Τυρλαντά» δεν είναι απλώς ένα τραγούδι· είναι κομμάτι της θαλασσινής ψυχής του νησιού και της ζωής των ανθρώπων του.
Πίσω από τον θρυλικό αυτό ρυθμό βρίσκεται ο καπετάν Παντελής Κινής, ένας θαλασσινός που το όνομά του πολλοί προφέρουν λάθος, αλλά οι παλιοί το θυμούνται σωστά. Τη δεκαετία του ’60, πάνω στο σφουγγαράδικο καΐκι του, ο καπετάν Παντελής τραγουδούσε δυνατά έναν χαρούμενο ρυθμό, ενώ το πλήρωμα απαντούσε ρυθμικά. Ένας μουσικός διάλογος που έδινε κουράγιο στους δύτες μέσα στη σκληρή καθημερινότητα της θάλασσας.
Με το ένα χέρι κρατούσε το τιμόνι και με το άλλο έπλαθε στίχους σατιρικούς και πειραχτικούς, εμπνευσμένους από τους ίδιους τους ανθρώπους γύρω του. Από τη Μπαρμπαριά μέχρι τις ακτές της Βόρειας Αφρικής, όπου ταξίδευαν για σφουγγάρια, γεννήθηκαν και οι συλλαβές του «Τυρλαντά». Μέχρι να επιστρέψει το καΐκι στην Κάλυμνο, ο σκοπός είχε γίνει τραγούδι.
Οι ρίζες του ρυθμού ίσως να επηρεάστηκαν από ναυτικούς της Βόρειας Αφρικής, ίσως από τον ρυθμό των κουπιών, ίσως να υπήρχε ήδη ως τοπικός σκοπός. Όμως η φωνή και η ψυχή του καπετάν Παντελή τον έκαναν ζωντανό. Το πλήρωμα χτυπούσε ρυθμικά τα χέρια, επαναλάμβανε τις συλλαβές και εκείνος έδινε τους στίχους. Έτσι γεννιόταν κάθε φορά το «Τυρλαντά».
Η καταγραφή και η διάδοση
Η μουσικολόγος Δόμνα Σαμίου, ταξιδεύοντας σε όλη την Ελλάδα για να καταγράψει δημοτικά τραγούδια, γνώρισε το τραγούδι στην Κάλυμνο. Το 1966 το ηχογράφησε στην Αθήνα, τιμώντας και τον δημιουργό του. Από εκεί, το «Τυρλαντά» πέρασε σε δίσκους, διασκευές, γιορτές, ακόμα και σε ποδοσφαιρικές κερκίδες και νυχτερινά μαγαζιά.
Παρά τη διάδοσή του, η ρίζα του παραμένει εκεί όπου γεννήθηκε: στο κατάστρωμα ενός καϊκιού, με καπετάνιο τον Παντελή Κινή.
Οι στίχοι και το νόημα
Οι στίχοι αναφέρονταν σε πραγματικά πρόσωπα της εποχής, κορίτσια και ιστορίες της καθημερινότητας, με πειράγματα, χιούμορ και θαλασσινή νοσταλγία. Το επαναλαμβανόμενο «βρε τυρλαντά τιρλαντά τα τα» έδινε ρυθμό και ένταση, μιλώντας ταυτόχρονα για την κούραση των θαλασσινών αλλά και τη χαρά της ζωής.
Ένα τραγούδι που έγινε σύμβολο
Ο καπετάν Παντελής Κινής δεν χάρισε απλώς ένα τραγούδι στην Κάλυμνο. Χάρισε έναν ρυθμό που κουβαλά ακόμη το άρωμα της θάλασσας και τη φωνή των σφουγγαράδων. Έναν σκοπό που γεννήθηκε στο πέλαγος και συνεχίζει να ταξιδεύει, κρατώντας ζωντανή τη μνήμη μιας ολόκληρης εποχής.
Πηγή: TikTok – Cretan Tradition
